Hoe Wilhelmina via HFC en Celeritas uitgroeide tot topclub Feyenoord
Vandaag, 19 juli, is het precies 118 jaar geleden dat vier vrienden voetbalclub Wilhelmina oprichtten. Zij konden toen onmogelijk vermoeden dat hun vereniging ooit meerdere landstitels en Europese prijzen zou veroveren en zelfs de Wereldbeker zou winnen. De eerste vier levensjaren van de club verliepen turbulent, met verschillende naamswijzigingen, een verhuizing en meerdere tenues. Hoe groeide Wilhelmina uit tot een nationale topclub met internationaal aanzien?
Het verhaal van die ontwikkeling begint op het plein voor de Wilhelminakerk aan de Oranjeboomstraat, waar de oprichters regelmatig voetbalden. Van daaruit voerde de weg via De Put, het Afrikaanderplein en de Kromme Zandweg uiteindelijk naar De Kuip.
Oprichting Wilhelmina
Op 19 juli 1908 kwamen de vier vrienden die regelmatig met andere jongens uit de wijk op het plein voor de Wilhelminakerk met elkaar voetbalden bij elkaar in café De Vereeniging. Daar richtten ze een voetbalclub op. De kerk vormde de inspiratie voor de eerste clubnaam: Wilhelmina. Deze imposante kerk stond op de hoek van de Oranjeboomstraat en de Persoonsstraat. In 1972 werd de Wilhelminakerk buiten gebruik gesteld en een jaar later viel het gebouw ten prooi aan de slopershamer.
Claret-blue in De Put
Het eerste tenue van de club bestond uit een donkerrood, bijna paars shirt met lichtblauwe mouwen en een witte broek. De kleurencombinatie claret-blue was geïnspireerd op de shirts van de Engelse clubs Aston Villa en West Ham United. Feyenoord verwees in het seizoen 2025/26 met het derde tenue naar deze oorspronkelijke clubkleuren. Onder de namen Wilhelmina en later HFC speelde de club uitsluitend oefenwedstrijden. Als eerste speelterrein diende De Put, een hobbelig en opgespoten terrein tussen het Afrikaanderplein en de Groene Hilledijk.
Nieuwe leden uit Hillesluis en verhuizing naar het Afrikaanderplein
Het bleek voor Wilhelmina niet altijd eenvoudig om voldoende spelers bij elkaar te krijgen. In het voorjaar van 1909 kreeg de jonge vereniging versterking van een aantal voetballers van Volharding. Zij woonden vrijwel allemaal in Hillesluis. De uitbreiding van de club leidde tot een nieuwe naam: HFC, oftewel Hillesluis-Feijenoord-Combinatie.
In de zomer van 1909 verhuisde de club van De Put naar het Afrikaanderplein. Daar lag een echt voetbalveld en ontstond de mogelijkheid om aan de competitie van de Rotterdamsche Voetbalbond deel te nemen. De naam HFC vormde echter een probleem. In Haarlem speelde al het beroemde HFC, tegenwoordig Koninklijke HFC en de oudste voetbalvereniging van Nederland. De Rotterdamse voetbalbond wilde verwarring voorkomen en verlangde opnieuw een naamswijziging.
Geel-zwart onder de naam Celeritas
De keuze viel op Celeritas, Latijn voor snelheid. Met de nieuwe naam veranderden ook de clubkleuren. Het claret-blue maakte plaats voor een horizontaal geel-zwart gestreept shirt en een witte broek. In dat tenue speelde Celeritas op 28 november 1909 de eerste officiële competitiewedstrijd uit de clubgeschiedenis. De tegenstander was het tweede elftal van Neptunus, dat zijn thuiswedstrijden afwerkte op het Heuvelveld in het huidige Het Park, nabij de plek waar tegenwoordig de Euromast staat. Celeritas verloor met 3-2 van de club waar Feyenoords nieuwe algemeen directeur Robert Eenhoorn opgroeide met voetbal en honkbal. Ondanks deze nederlaag eindigde Celeritas in zijn eerste competitiejaar op de 2de plaats achter Neptunus 2. Die klassering leverde promotie naar de 1ste klasse van de Rotterdamsche Voetbalbond op.
Eindelijk Feijenoord in het rood en wit
Twee seizoenen later promoveerde Celeritas naar de landelijke Nederlandse Voetbalbond. Opnieuw kon de bestaande naam niet worden behouden. Er was al een Haagse voetbalclub die Celeritas heette. Op 15 juli 1912 kozen de leden voor de naam Rotterdamsche Voetbal Vereeniging Feijenoord, vernoemd naar de wijk waarin de club was ontstaan. Voor de derde keer in vier jaar veranderde ook het tenue. De geel-zwarte strepen verdwenen en maakten plaats voor het inmiddels wereldberoemde rood-witte shirt, gecombineerd met een zwarte broek en zwarte kousen met een rood-witte band.
Ome Sjaak redt Feijenoord aan de Kromme Zandweg
Feijenoord moest het Afrikaanderplein in 1917 noodgedwongen verlaten. Door de voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog gaf de gemeente Rotterdam de voetbalvelden een nieuwe bestemming. Het terrein werd omgeploegd en maakte plaats voor volkstuinen waarop voedsel kon worden verbouwd. Zonder speelveld en zonder de financiële middelen voor een nieuw onderkomen dreigde de nog jonge vereniging zelfs te verdwijnen.
De redding kwam van de vermogende zakenman Isaak ‘Sjaak’ Barzilaij. Ome Sjaak, zoals hij binnen de club bekend kwam te staan, kocht in mei 1917 verschillende percelen aan de Kromme Zandweg. Hij liet het weiland geschikt maken voor voetbal en gaf opdracht tot de bouw van het eerste houten Feijenoord-stadion. Zo bezorgde hij de club op een cruciaal moment een nieuw thuis en voorkwam hij dat Feijenoord mogelijk werd opgeheven.
Op 26 augustus 1917 werd de nieuwe accommodatie geopend met een oefenwedstrijd tegen Be Quick uit Zutphen. Feijenoord verloor met 2-3, maar beschikte voortaan over een volwaardig complex met een hoofdveld, oefenveld, tribunes, kleed- en wasruimten en een clubgebouw. Aan de Kromme Zandweg kon de club verder groeien en werd de basis gelegd voor de eerste grote successen.
De eerste landstitel en KNVB Beker
In 1921 promoveerde Feijenoord naar de Eerste Klasse West, destijds de hoogste afdeling van het Nederlandse voetbal. Sinds die promotie speelt de club onafgebroken op het hoogste niveau. De arbeidersclub uit Rotterdam-Zuid mocht zich voortaan meten met de traditionele heerenclubs die het Nederlandse voetbal jarenlang hadden gedomineerd.
Het duurde slechts drie jaar voordat Feijenoord voor het eerst de beste club van Nederland werd. In 1924 veroverden de Rotterdammers de eerste landstitel. De rollen in het Nederlandse voetbal waren definitief veranderd: de club van de gewone mensen had de gevestigde elite verslagen. Inmiddels staat de teller op zestien landstitels, waarvan de laatste in 2023.
De eerste KNVB Beker werd in 1930 gewonnen. In een volledig Rotterdamse finale op Het Kasteel versloeg Feijenoord stadgenoot Excelsior met 1-0. Na die eerste bekertriomf volgden nog dertien overwinningen in het bekertoernooi. De meest recente dateert uit 2024, toen Feyenoord de finale tegen NEC met 1-0 won.
De bouw van De Kuip
Door de groeiende populariteit werd ook de Kromme Zandweg te klein. Onder aanvoering van voorzitter Leen van Zandvliet ontstond het plan voor een stadion dat zijn tijd ver vooruit moest zijn. Stadion Feijenoord werd op 23 juli 1936 opgeleverd. Door vertraging bij de aanleg van de toegangswegen moest de eerste wedstrijd nog acht maanden op zich laten wachten. Op 27 maart 1937 was het eindelijk zover. Ongeveer 40.000 toeschouwers zagen hoe Feijenoord de Belgische club Beerschot met 5-2 versloeg. De Kuip was geboren.
De geboorte van Het Legioen
De bijzondere band tussen Feyenoord en zijn supporters kreeg in 1963 internationale bekendheid. Feijenoord bereikte de halve finale van de Europacup I en nam het daarin op tegen het grote Benfica van Eusébio. Na de doelpuntloze thuiswedstrijd reisden duizenden Rotterdammers achter hun club aan naar Lissabon. Ongeveer tweeduizend supporters maakten de dagenlange zeereis met de Groote Beer en de Waterman. De beelden van zingende en feestvierende Feyenoorders op de twee schepen gingen de hele wereld over. Die massale volksverhuizing wordt gezien als de geboorte van Het Legioen. Feijenoord verloor in Lissabon met 3-1, maar de duizenden meegereisde supporters hadden Europa wel laten zien dat de Rotterdamse club kon rekenen op een ongekend trouw en massaal Legioen.
De beste van Europa en de wereld
Zeven jaar na de historische reis naar Lissabon bereikte Feyenoord het absolute hoogtepunt. Op 6 mei 1970 versloeg de ploeg van Ernst Happel in Milaan het Schotse Celtic. Na de kopbal van Rinus Israël maakte Ove Kindvall vlak voor het einde van de verlenging het beslissende doelpunt. Feyenoord werd daarmee de eerste Nederlandse winnaar van de Europacup I.
Later dat jaar volgde de strijd om de Wereldbeker tegen Estudiantes de la Plata. Na een gelijkspel in Buenos Aires won Feyenoord de return in De Kuip dankzij het beroemde doelpunt van Joop van Daele. Het brilletje van de doelpuntenmaker werd door de Argentijnen kapot getrapt, maar de grootste prijs uit de clubgeschiedenis kon niemand Feyenoord meer afnemen. Feyenoord mocht zich de beste voetbalclub van de wereld noemen.
De Kuip als decor voor twee UEFA Cups
In 1974 werd Tottenham Hotspur over twee wedstrijden verslagen in de finale van de UEFA Cup. De heenwedstrijd op White Hart Lane eindigde in 2-2. Willem van Hanegem zorgde met een fenomenale vrije trap voor de eerste Rotterdamse treffer, waarna Theo de Jong vlak voor tijd de gelijkmaker maakte. In De Kuip won Feyenoord de return met 2-0 door doelpunten van Wim Rijsbergen en Peter Ressel.
Achtentwintig jaar later veroverde Feyenoord de UEFA Cup opnieuw. De finale was al voor aanvang van het seizoen aan De Kuip toegewezen. Nadat Internazionale in de halve finale was uitgeschakeld, wachtte Borussia Dortmund in de eigen voetbaltempel. Pierre van Hooijdonk opende de score uit een strafschop en toonde kort daarna zijn specialiteit door ook uit een vrije trap raak te schieten. Jon Dahl Tomasson maakte na rust de derde Rotterdamse treffer. Feyenoord won de zinderende finale met 3-2 en mocht voor de tweede keer in de clubgeschiedenis de UEFA Cup omhooghouden.
Zo groeide een club van vier voetballende vrienden uit tot een wereldclub met zestien landstitels, veertien KNVB Bekers, één Europacup I, twee UEFA Cups en één Wereldbeker.
Wat op 19 juli 1908 begon als Wilhelmina, groeide via HFC en Celeritas uit tot de mooiste club van allemaal: Feyenoord.