Column • Van 'karaktermoord' tot 'marionet': wat is er aan de hand bij De Telegraaf?

Er is iets merkwaardigs aan de hand met de berichtgeving van De Telegraaf over Feyenoord. Wie alleen de afgelopen weken heeft gevolgd, zou kunnen denken dat het simpelweg gaat om stevige kritiek op de nieuwe directie. Maar wie een paar maanden teruggaat, ziet een patroon dat moeilijker te negeren valt. Steeds wanneer er binnen Feyenoord een bestuurlijke strijd ontstaat, lijken De Telegraaf enerzijds en het Algemeen Dagblad en Voetbal International anderzijds naar een andere werkelijkheid te kijken.

Dat gebeurde rond Robin van Persie. Het gebeurde rond Toon van Bodegom en de komst van Robert Eenhoorn. En nu gebeurt het opnieuw rond Eenhoorn en Dévy Rigaux. Daarbij gaat het allang niet meer alleen om Valentijn Driessen. Chef Telesport Marcel van der Kraan speelde eerder een belangrijke rol in de berichtgeving en tegenwoordig horen we opvallend veel van Mike Verweij. Notabene de Ajax-clubwatcher van De Telegraaf blijkt plotseling over zeer gedetailleerde informatie te beschikken over biedingen op Feyenoord-spelers en de manier waarop de technisch directeur van Feyenoord onderhandelt.

Misschien beschikt De Telegraaf simpelweg over fantastische bronnen in Rotterdam. Dat kan natuurlijk. Maar bronnen hebben soms ook belangen en juist daarom is het interessant om de berichtgeving van de afgelopen maanden eens naast elkaar te leggen.

Een mediastorm gebaseerd op niets
Ga terug naar maart. Na het gelijkspel bij NAC ontstond discussie over de positie van Robin van Persie. Het AD en VI meldden dat zijn toekomst onderwerp van gesprek zou worden tijdens bijeenkomsten van de Feyenoord-top. VI ging zelfs zo ver door te stellen dat het intern niet langer de vraag was óf Van Persie zou vertrekken, maar wanneer.

Dat laatste bleek veel te stellig. De vergaderingen waren al langer gepland en waren niet speciaal vanwege Van Persie bijeengeroepen. De Telegraaf sprong daar vervolgens vol bovenop. Driessen sprak van een "mediastorm van twee dagen gebaseerd op niets". Journalisten die de goede contacten of juiste bronnen hadden aangeboord, zouden volgens hem nooit in die val zijn getrapt. De Telegraaf had op dat punt ook gelijk: het beeld dat speciaal crisisberaad over Van Persie was belegd, klopte niet.

Maar de rest van de werkelijkheid bleek minder eenvoudig. De positie van Van Persie werd tijdens het overleg namelijk wél besproken en andere media meldden bovendien dat binnen Feyenoord verschillende opvattingen bestonden over zijn toekomst. Dennis te Kloese bleef achter zijn trainer staan en Van Persie maakte uiteindelijk het seizoen af, waarna hij enkele maanden later na een interne evaluatie alsnog werd ontslagen. VI was in maart dus veel te stellig over een aanstaand vertrek, maar de conclusie dat de hele discussie een mediastorm "gebaseerd op niets" was, bleek eveneens te makkelijk.

Een loopgravenoorlog rond Van Bodegom
Een maand later ontstond opnieuw een strijd tussen verschillende lezingen van de werkelijkheid. Dennis te Kloese kondigde zijn vertrek aan en Robert Eenhoorn kwam nadrukkelijk in beeld als mogelijke opvolger. Het AD beschreef vervolgens een interne machtsstrijd binnen Feyenoord. Volgens Mikos Gouka was Toon van Bodegom geen fan van Eenhoorn en zouden er binnen de raad van commissarissen verschillende kampen bestaan. Rob Tromp en Alexander van der Lely zagen Eenhoorn graag komen, terwijl Van Bodegom en Eelco Blok terughoudender zouden zijn. Gouka gebruikte zelfs het woord "loopgravenoorlog".

VI kwam vervolgens met een vergelijkbare lezing. Ook daar werd gemeld dat Van Bodegom geen voorstander van Eenhoorn was en werden de onderlinge machtsverhoudingen binnen de RvC beschreven. Twee verschillende media kwamen daarmee in grote lijnen met hetzelfde verhaal over spanningen achter de schermen.

De Telegraaf kwam met een totaal andere reconstructie. Marcel van der Kraan schreef dat Van Bodegom helemaal geen tegenstander van Eenhoorn was en ook het beeld dat de president-commissaris zelf langer zou willen blijven zitten, werd tegengesproken. De term die daarbij werd gebruikt was opvallend zwaar: "karaktermoord". Negatieve interne berichtgeving over Van Bodegom werd door De Telegraaf dus feitelijk neergezet als een onterechte beschadiging van zijn persoon.

Van goede kandidaat naar marionet
Uiteindelijk werd Eenhoorn gewoon aangesteld en ook dat levert achteraf een opmerkelijke tegenstelling op. Want voordat zijn benoeming rond was, was De Telegraaf behoorlijk positief over hem. Driessen stelde dat je bij Eenhoorn wist wat je aan hem had. Van der Kraan noemde hem een goede keuze, wees erop dat hij goed lag bij de achterban en dacht dat hij rust binnen Feyenoord kon brengen.

De krant meldde bovendien zelf dat de Vrienden van Feyenoord Eenhoorn graag als algemeen directeur zagen. Dat was toen blijkbaar geen probleem en werd eerder als onderdeel van zijn draagvlak gezien. Een paar maanden later wordt precies die relatie door dezelfde krant gebruikt om hem weg te zetten als "marionet" van de Vrienden van Feyenoord. Wat is er in die paar maanden gebeurd waardoor een goede kandidaat die rust kon brengen veranderde in een marionet?

Ondertussen gebeurde er daadwerkelijk iets binnen Feyenoord. De nieuwe directiestructuur werd ingericht. Eenhoorn werd algemeen directeur en Rigaux technisch directeur, waarmee een einde kwam aan de situatie waarin Te Kloese beide functies combineerde. Opvallend genoeg was het Van Bodegom zelf die de twee nieuwe directeuren namens Feyenoord presenteerde. Over Eenhoorn zei hij dat diens naam "zeer prominent" op het lijstje had gestaan, terwijl hij Rigaux zelfs omschreef als "een van de meest geprezen technisch beleidsbepalers in het Europese voetbal".

De macht verschuift
Niet veel later beschreef het AD dat de interne verhoudingen daadwerkelijk waren veranderd. Eenhoorn en Rigaux zouden voortaan de operationele lakens uitdelen. Dat is op zichzelf niet vreemd: daar waren ze immers voor aangesteld. Maar juist na die machtsverschuiving veranderde de toon rond de nieuwe directie bij De Telegraaf in razend tempo.

Rigaux begon op 1 juni en nog voordat zijn eerste transferperiode goed en wel voorbij was, vond De Telegraaf dat hij en Eenhoorn feitelijk onder curatele moesten worden gesteld. Daarna werd het taalgebruik alleen maar harder. Rigaux werd een "gladde prater" genoemd, terwijl Eenhoorn eerst als verlengstuk en later zelfs als "marionet" van de Vrienden werd neergezet.

Daarbij mengde zich ineens nadrukkelijk Mike Verweij. Notabene de Ajax-clubwatcher vertelde dat hij zijn hart vasthield bij Rigaux en vergeleek hem zelfs met voormalig Ajax-directeur Sven Mislintat. Ook bleek Verweij over opvallend gedetailleerde informatie te beschikken over onderhandelingen tussen Feyenoord en AS Roma rond Givairo Read. Roma zou telefonisch bereid zijn geweest dertig miljoen euro te betalen, waarna Rigaux de voorwaarden verder zou hebben opgeschroefd. Dat kan allemaal waar zijn, maar het is op zijn minst opvallend dat juist de Ajax-watcher van De Telegraaf ineens zo uitstekend geïnformeerd blijkt over de inhoud van gesprekken die de technisch directeur van Feyenoord voert.

En dan Dennis te Kloese
De grootste tegenstrijdigheid ontstaat misschien wel wanneer we Te Kloese erbij halen. In februari was De Telegraaf namelijk helemaal niet zo mild voor hem. Driessen stelde na de nederlaag tegen PSV dat het bestuurskundig zelfs logischer zou zijn om Te Kloese te ontslaan dan Van Persie. De algemeen én technisch directeur had de trainer aangesteld, stelde de selectie samen en droeg dus verantwoordelijkheid voor de ontstane situatie.

Niet veel later werd die kritiek harder. Onder Te Kloese waren volgens De Telegraaf miljoenen rijkelijk weggevloeid. Feyenoord had "met hagel" op versterkingen geschoten en er waren forse bedragen uitgegeven aan spelers die onvoldoende rendeerden. Dat is stevige kritiek, maar op zichzelf prima. Een krant moet kritisch kunnen zijn op technisch beleid.

Dan komt september. Rigaux legt uit wat hij bij Feyenoord aantrof: maar liefst 44 spelers op de balans, hoge salariskosten, forse afschrijvingen en spelers die financieel zwaar op de begroting drukten zonder voldoende sportieve waarde te vertegenwoordigen. Dat klinkt eigenlijk helemaal niet zo anders dan wat De Telegraaf een half jaar geleden zelf constateerde. Alleen heet het nu ineens een "trap na" richting Te Kloese.

Waar zit die trap na dan precies?
Rigaux weigert in hetzelfde interview namelijk expliciet om zijn voorganger af te vallen. Hij benoemt de prestaties van Te Kloese, spreekt waardering voor hem uit en zegt dat beide directeuren simpelweg anders kijken naar het bouwen van een selectie. Hij benadrukt zelfs dat dit niet betekent dat Te Kloese het verkeerd zag en hijzelf het goed ziet.

Toch maakt De Telegraaf daar een trap na van. Dat zegt misschien meer over de interpretatie van de krant dan over de woorden van Rigaux zelf. Ook financieel ontstaat een vreemde tegenstelling. VI beschrijft hoe Feyenoord ondanks grote transferinkomsten te maken heeft met hoge salariskosten, afschrijvingen, een enorme spelersgroep, afkoopsommen en miljoeneninvesteringen in De Kuip. Rigaux vertelt in het AD in grote lijnen hetzelfde verhaal.

Dat betekent niet dat de nieuwe technisch directeur geen fouten heeft gemaakt. Misschien had Read voor dertig miljoen verkocht moeten worden en misschien had Feyenoord andere keuzes moeten maken met Ayase Ueda, Targhalline of Hadj Moussa. Daar mag Rigaux uiteindelijk op worden afgerekend. Maar het blijft bijzonder dat de financiële erfenis die De Telegraaf in februari zelf nog gebruikte om Te Kloese te bekritiseren, enkele maanden later nauwelijks lijkt te bestaan wanneer zijn opvolgers diezelfde problemen benoemen.

Te Kloese verdient waardering én kritiek
Te Kloese heeft Feyenoord zonder twijfel veel gebracht. Een landstitel, bekerwinst, Europese successen, enorme transferinkomsten en een forse groei van het eigen vermogen verdwijnen niet omdat er ook verkeerde beslissingen zijn genomen. Daar hoeft niemand iets vanaf te halen.

Maar andersom geldt hetzelfde. Waardering voor Te Kloese betekent niet dat er geen verkeerde transfers, dure contracten of financiële verplichtingen zijn achtergebleven. De Telegraaf vond dat in februari zelf ook en juist daarom is het vreemd dat het benoemen daarvan nu wordt gepresenteerd alsof de nieuwe directie bezig is met het beschadigen van zijn voorganger.

Die tegenstelling is belangrijk, omdat het precies laat zien waarom het zinvol is om onderscheid te maken tussen feiten en de interpretatie van die feiten. Dat Feyenoord veel spelers op de balans heeft en hoge salariskosten kent, is controleerbaar. De kwalificatie dat Rigaux daarmee Te Kloese een "trap na" geeft, is een journalistieke interpretatie.

Veertig miljoen en de Vrienden
En dan het meest verstrekkende verhaal: Anis Hadj Moussa. De Telegraaf legt inmiddels een verband tussen het afketsen van een transfer van ruim veertig miljoen euro, de positie van de Vrienden van Feyenoord en Eenhoorn. De redenering komt erop neer dat een enorme positieve transferbalans Feyenoord zou verplichten aandelen van de Vrienden terug te kopen. De Vrienden zouden daar geen behoefte aan hebben en Eenhoorn zou mede dankzij hun steun directeur zijn geworden.

Vervolgens wordt gesuggereerd dat die belangen een rol hebben gespeeld bij het niet doorgaan van de transfer. Daarmee wordt feitelijk een bijzonder zware beschuldiging neergelegd: interne machtspolitiek zou Feyenoord tientallen miljoenen euro's hebben gekost. Misschien beschikt De Telegraaf over keihard bewijs. Laat het dan vooral zien, want er zijn ook andere verklaringen genoemd voor het afketsen van de transfer, waaronder betalingsvoorwaarden en een gewenste bankgarantie.

Daar komt bij dat in de publiek beschikbare afspraken rond de Vrienden een voorbehoud voor de liquiditeitspositie van Feyenoord staat bij het terugkopen van aandelen. Dat bewijst niet dat het verhaal van De Telegraaf niet klopt, maar het betekent wel dat er nogal wat stappen zitten tussen de feiten die we kennen en de conclusie dat Eenhoorn een "marionet" is die vanwege belangen van de Vrienden een transfer van tientallen miljoenen euro's heeft laten klappen.

Drie dossiers, dezelfde tegenstelling
En zo komen we terug bij het begin. In maart stonden AD en VI tegenover De Telegraaf rond Van Persie. In april en mei stonden AD en VI tegenover De Telegraaf rond Van Bodegom, Eenhoorn en de interne machtsverhoudingen. En nu staan diezelfde media opnieuw tegenover elkaar rond de financiële situatie en het functioneren van Eenhoorn en Rigaux.

Iedere keer komen er verschillende verhalen uit dezelfde Kuip en iedere keer zeggen bronnen iets anders. Dat hoeft niet eens vreemd te zijn bij een club waar verschillende bestuurders, commissarissen en aandeelhouders verschillende belangen hebben. Maar bij De Telegraaf valt vooral de toon op. Toen Van Bodegom onderwerp was van negatieve interne berichtgeving, heette dat "karaktermoord". Een paar maanden later mogen de nieuwe directeuren "onder curatele", is Rigaux een "gladde prater" en wordt Eenhoorn een "marionet" genoemd.

Hoe noemen we dat dan? Dat is misschien wel de vraag die na maanden berichtgeving steeds relevanter wordt. Niet omdat De Telegraaf geen kritiek op Feyenoord mag hebben, maar omdat dezelfde journalistieke maatstaf voor iedereen zou moeten gelden.

Wie vertelt hier wiens verhaal?
Eenhoorn en Rigaux moeten net zo kritisch worden gevolgd als Te Kloese, Van Persie en iedereen die vóór hen verantwoordelijkheid droeg. Als Rigaux verkeerde transferbeslissingen neemt, moet daarover worden geschreven. Als Eenhoorn het clubbelang ondergeschikt maakt aan aandeelhoudersbelangen, moet dat worden blootgelegd. En als AD of VI onzin publiceren over interne verhoudingen, mag De Telegraaf dat eveneens aantonen.

Maar een bron is geen feit. Een bron vertelt een verhaal en zeker binnen een organisatie waar miljoenen euro's, aandelen, bestuursposities en invloed op het spel staan, heeft vrijwel iedereen een belang. Daarom is na alles wat de afgelopen maanden is gepubliceerd misschien niet eens de belangrijkste vraag welke journalist gelijk heeft, maar waar al die tegenstrijdige informatie vandaan komt.

Waarom verschijnt negatieve informatie over bepaalde bestuurders bij het ene medium, terwijl een ander medium vrijwel tegelijkertijd met een tegenovergestelde reconstructie komt? Waarom worden bestuurders die enkele maanden geleden nog werden geprezen nu met buitengewoon zware termen weggezet? En waarom beschikt notabene de Ajax-clubwatcher ineens over details uit de onderhandelingskamer van de technisch directeur van Feyenoord?

Misschien heeft De Telegraaf op alle punten gelijk. Maar juist de krant die in maart nog waarschuwde voor een "mediastorm gebaseerd op niets" zou moeten begrijpen dat zware beschuldigingen ook zwaar bewijs verlangen. Anders blijft er uiteindelijk één ongemakkelijke vraag over: doet De Telegraaf verslag van de interne strijd bij Feyenoord, of lezen we via De Telegraaf steeds vaker het verhaal van één van de kampen in die strijd?

Met een rood-wit hart voor de club,

Niels